7. Przykład klastrów biotechnologicznych w Brandenburgii

ZModelowym przykładem dynamicznego rozwoju sektora i zdobycia przewagi rynkowej dzięki innowacyjności pomysłów są klastry biotechnologiczne w Brandenburgii4. Land Brandenburgia wraz z położonym na jego terenie Berlinem stanowi obecnie jedną z najbardziej atrakcyjnych lo-kalizacji inwestycyjnych w Europie. Brandenburgia zapewnia rozległe i atrakcyjne tereny inwestycyjne, oferuje ponadto możliwości aktywnego wypoczynku. Berlin uzupełnia tę ofertę o dynamicznie rozwijający się sektor usługowy oraz, co najważniejsze, gigantyczne środowisko naukowe i wysoko wykwalifikowaną kadrę.

Obszar ten zamieszkuje około 6 milionów ludzi, z czego ponad połowę stanowią berlińczycy. Region posiada znakomicie rozwinięte zaplecze akademickie. Tworzy je pięć uczelni wyższych zatrudniających 50 tysięcy pracowników, co wraz z trzystoma innymi instytucjami naukowymi funkcjonującymi na terenie landu czyni go regionem o największym zagęszczeniu jednostek naukowo-badawczych w Europie.

Działające obecnie w sektorze biotechnologicznym w Niemczech przedsiębiorstwa wytwarzają dochód sięgający miliarda euro rocznie. Stawia to ten sektor na drugim miejscu w Europie, za rynkiem brytyjskim, gdzie w branży biotechnologicznej działa podobna ilość przedsiębiorstw osiągając jednak wyższe przychody. Taka sytuacja pozwala oceniać sektor biotechnologiczny w Niemczech jako rozwojowy i przypisać mu potencjał pozwalający w przyszłości zdominować rynek europejski.

Zgoła odmiennie przedstawiała się sytuacja firm z branży biotechnologicznej po zjednoczeniu Niemiec. Analizujący tę sytuację P. Susmarski wymienia następujące czynniki niekorzystnego klimatu inwestycyjnego zniechęcającego potencjalnych inwetsorów do zaangażowania w Brandenburgii:
- złe uwarunkowania prawne,
- negatywny obraz przemysłu biotechnologicznego w oczach opinii publicznej,
- niewystarczający dostęp do źródeł finansowania,
- brak kultury i ducha przedsiębiorczości.

Opisana powyżej sytuacja stwarzała trudności w przekształcaniu odkryć sektora naukowo-badawczego w przedsięwzięcia o charakterze komercyjnym. Nowy impuls nadała zmiana nie-mieckiej ustawy o inżynierii genetycznej w 1993 roku oraz podjęte przez władze dynamiczne kro-ki w celu przyspieszenia i uproszczenia procedur wydawania zezwoleń na prace badawcze. Bezpo-średnim efektem tych działań było zacieśnienie współpracy pomiędzy władzami, ośrodkami naukowymi i przedsiębiorcami.

Zmianie uległo również postrzeganie sektora przez opinię publiczną, którą przekonały możliwości, jakie niesie ze sobą zastosowanie biotechnologii w medycynie. Wkrótce po tym okazało się, że rynek niemiecki stał się największym w Europie rynkiem leków rekombinowanych genetycznie. W regionie zdecydowana większość firm sektora5 działa w branży związanej z wykorzystaniem osiągnięć biotechnologii w medycynie.

Istotnym bodźcem rozwoju rynku biotechnologicznego były działania rządu Niemiec współfinansujące tego typu przedsięwzięcia. Jako przykład wymienić można tu program Technologie-Beteiligungsgesellschaft, w ramach którego przedsiębiorcy uzyskać mogą, pod warunkiem pozy-skania współfinansowania przez kapitał wysokiego ryzyka, do połowy kosztów inwestycji. Wreszcie czynnikiem, który wpłynął na zmianę kultury przedsiębiorczości był rozwój środowisk akade-mickich uświadamiających innym możliwości drzemiących w przemyśle biotechnologicznym.

W regionie Brandenburgii wystarczająco rozwinięte jest nadto otoczenie okołobiznesowe wspiera-jące m.in. rozwój przemysłu biotechnologicznego. Wśród instytucjonalnych form wsparcia inno-wacyjnych przedsięwzięć wymienić można np. inicjatywę Biotop, w której udział biorą zarówno przedstawiciele przemysłu w postaci reprezentantów niemieckiego związku przemysłu chemicz-nego oraz władz lokalnych. Także Wrtschaftsförderung Brandenburg GmbH, instytucja w całości finansowana przez władze landu, została powołana w celu wspierania inicjatyw gospodarczych regionu. Oferuje ona usługi doradcze i konsultingowe, dostarcza praktycznych informacji na temat działań sprzyjających przyciąganiu inwestorów, podejmowanych na szczeblu regionalnym i rządowym.

Także sektor bankowy przygotował programy wspierające rozwój sektora biotechnologicznego w regionie. Jest to m.in. inicjatywa BioFinanz Berlin-Brandenburg, której celem jest stworzenie optymalnych warunków do powstania i rozwoju nowych przedsięwzięć inwestycyjnych sektora.

Wśród czynników zewnętrznych dynamizujących znacznie na początku lat 90-tych procesy roz-woju sektora wymienić należy ówczesne przemiany wynikające ze zjednoczenia Niemiec, moder-nizację Berlina i przenosiny władz federalnych z Bonn. Wszystko to znacząco zwiększyło atrak-cyjność inwestycyjną regionu Berlin-Brandenburgia.

Jak pisze w swoim artykule Susmarski, obecnie na terenie Brandenburgii funkcjonuje obecnie już siedem kompleksów biotechnologicznych oferujących sprzyjające warunki rozwoju dla małych i średnich przedsiębiorstw sektora biotechnologicznego. Oprócz lokalizacji czynnikiem wyróżniającym poszczególne parki w Brandenburgii jest sposób finansowania oraz rodzaj i rozmiar przedsięwzięć, dla których wspierania zostały utworzone. Ważną rolę parków technologicznych w rozwoju klastrów biotechnologicznych w Brandenburgii potwierdza udział przedsiębiorstw wynoszący 2/3, które swoje siedziby mają właśnie na ich terenie.

Rozwój klastrów biotechnologicznych w regionie przyczynia się do znacznego zmniejszania problemu bezrobocia w regionie. W 2000 roku zatrudnienie związane z sektorem przedstawiało się następująco:
0,1 mln zatrudnionych na uczelniach akademickich, w instytutach badawczych itp.
0,5 mln miejsc pracy w branży spożywczej, chemicznej, farmaceutycznej, medycznej, ochrony środowiska oraz w rolnictwie.

W 2005 liczba zatrudnionych w wyżej wymienionych obszarach wynosiła już 1 mln osób, ostrożne szacunki wskazują zwiększenie potencjału rynku pracy wraz z rozwojem klastrów biotechnolo-gicznych do 1,3 mln miejsc pracy w 2010, optymiści liczą nawet na 2 mln osób związanych zawodowo z tą dziedziną6!


4 opis za: Susmarski P. (2002) Jak to robią w Niemczech, Pomorski Przegląd Gospodar-czy Nr 1/2002
5 wg. niemieckiego stowarzyszenia branży biotechnologicznej (DIB) udział ten sięga 86%
6 Fraunhofer Institut, DB Research

Rozdział 2. Definicja i znaczenie klastrów proinnowacyjnych we współczesnych Niemczech

Rozdział 3. Obszary działań niemieckiego rządu w zakresie wsparcia transferu wiedzy do gospodarki

Rozdział 4. Kierunki wsparcia sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Niemczech

Rozdział 5. Wspieranie przez państwo współpracy na arenie międzynarodowej

Rozdział 6. Inicjatywy rządu federalnego Niemiec

Rozdział 7. Przykład klastrów biotechnologicznych w Brandenburgii

Rozdział 8. Podsumowanie